Kanıt metodolojisi
Bugün 35 iddia ve 204 kaynak gösteriliyor; 2 iddia ürüne alınmaz ve hiçbir yerde gösterilmez. Hepsi aşağıdaki kurallarla değerlendirildi.
Ölçek
Düzey yalnızca renkle değil harf, şekil ve metinle gösterilir. "Çalışmıyor" ile "kanıt henüz yeterli değil" farklıdır; kartlar ikincisini kullanır.
- Güçlü kanıt
- Birden fazla kaliteli sistematik derleme veya randomize deneme, tutarlı sonuç.
- Orta kanıt
- Birkaç kontrollü çalışma veya meta-analiz; makul ama sınırlı genellenebilirlik.
- Ön/karışık kanıt
- Küçük denemeler veya pilot çalışmalar; sonuçlar tutarsız.
- Yetersiz kanıt
- Klinik destek yok; yalnızca laboratuvar bulgusu, anekdot ya da tek küçük çalışma.
- Geleneksel/spiritüel pratik
- Bilimsel iddia yapılmaz; kültürel veya kişisel bir pratik olarak sunulur.
- İddiasız ses ortamı
- Hiçbir sağlık veya zihinsel etki iddiası yoktur; yalnızca ses ortamıdır.
Kanıt cümlesinin kalıbı
Harf, şekil ve cümle aynı şeyi söylemeli: kanıt güçlendikçe fiil kesinleşir, zayıfladıkça çekingenleşir. Kanıt cümlelerini bu kalıpla yazıyoruz; mevcut ifadeler kalıba göre gözden geçiriliyor.
| Düzey | Kesinlik (GRADE'e yakın) | Cümlenin kalıbı |
|---|---|---|
| A · Güçlü kanıt | Yüksek | [X], [Y]'yi azaltır.[X], [Y]'de çok az fark yaratır ya da hiç fark yaratmaz. |
| B · Orta kanıt | Orta | [X], [Y]'yi muhtemelen azaltır. |
| C · Ön/karışık kanıt | Düşük | [X], [Y]'yi azaltıyor olabilir.Kanıtlar [X]'in [Y]'yi azalttığını düşündürüyor. |
| D · Yetersiz kanıt | Çok düşük | [X]'in [Y]'ye etkisini bilmiyoruz; kanıt çok belirsiz. (Yön belirtilmez.) |
| T · Geleneksel/spiritüel pratik | Bilimsel kesinlik verilmez | Sabit cümle: geleneksel veya spiritüel bir pratiktir; bilimsel bir iddia değildir. |
| İddiasız ses ortamı | İddia yok | Sabit cümle: hiçbir sağlık veya zihinsel etki iddiası yoktur; yalnızca ses ortamıdır. |
"Etki kanıtı yok" ile "etkisizlik kanıtı var" aynı şey değildir; cümle ters yönde yeniden yazılıp denenir. "Ne bilmiyoruz?" bölümünün ilk cümlesi neden emin olmadığımızı sade dille söyler: çalışmalar küçüktü, sonuçlar değişti ya da çalışmalar ilgilendiğimiz kişileri kapsamıyordu.
Kalıp, GRADE çalışma grubunun bilgilendirici cümle önerisinden ve Cochrane El Kitabı'nın 15. bölümünden uyarlandı: Santesso N, Glenton C, Dahm P ve ark. GRADE guidelines 26. J Clin Epidemiol. 2020;119:126-135. doi:10.1016/j.jclinepi.2019.10.014
Schünemann HJ, Vist GE, Higgins JPT ve ark. Interpreting results and drawing conclusions. İçinde: Higgins JPT, Thomas J, Chandler J ve ark. (ed.) Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. Wiley; 2019:403-431. doi:10.1002/9781119536604.ch15
Merceği okumak
Her iddia bir ağaçtır: iddia, altında iki dal (ne biliyoruz, ne bilmiyoruz) ve dallarda bulgular. Bulgular iddianın iki paragrafının cümleleridir; her cümle anlattığı kaynağa ve türüne bağlıdır.
- Destek
- Cümle iddianın yönündedir; anlattığı kaynak yanında yazar.
- Sınır
- Cümle iddianın kapsamını daraltır ya da karşı bir sonuç bildirir.
- Kanıt boşluğu
- Çalışılmamış ya da sonuçlanmamış soru; kesik kenarla gösterilir.
- Bağlam
- Tanım, tarihçe ya da kapsam notu; iddianın yönünde değildir, işaretsiz durur.
Sayım ve yüzde göstermiyoruz: kaç çalışmanın desteklediği kanıtın gücü değildir (oy sayımı). Ağırlık sözle ve çalışmanın tasarım türüyle anlatılır. Kanıt haritasında da hücredeki iddiaların çokluğu güç demek değildir.
Kurallar
- Bir seans, bağlı olduğu bilimsel iddiaların en zayıfından daha güçlü gösterilmez; iddianın tekniği (ör. binaural vuru) seansta gerçekten bulunmalıdır.
- Her kaynağın künyesi, DOI'si ya da PMID'si Crossref veya PubMed kaydıyla tek tek doğrulanır. Bulunamayan alan boş bırakılır; sayı ya da künye tahmin edilmez.
- Geri çekilmiş bir yayın kanıt olarak kullanılmaz; kütüphanede ayrıca listelenir.
- Her iddianın bir sürümü ve değişiklik günlüğü vardır; her iddia en geç altı ayda bir yeniden incelenir.
- Geleneksel ve spiritüel pratikler (✦ T) bilimsel iddia olarak sunulmaz. Tehlikeli ya da yasal risk taşıyan iddialar ürüne hiç alınmaz.
- Arayüzdeki ve pazarlamadaki her metin otomatik bir dil denetleyicisinden geçer: teşhis, tedavi ya da iyileşme vaadi ve hastalık adlarıyla fayda iddiası yayınlanamaz.
Yapay zekâ ve inceleme
Yayın sorumlusu: Murat Tunalı · Frekans Studio. Yayın sorumluluğu bağımsız bilimsel inceleme anlamına gelmez; taslak kartları insan incelemesi bekler ve önerilerde kullanılmaz.
İddia metinlerinin ilk taslaklarını bir yapay zekâ modeli (Claude) hazırladı. Yayından önce bütün kaynakların künyeleri birincil kayıtlarla (Crossref, PubMed/Europe PMC, ClinicalTrials.gov) yeniden doğrulandı, sayılar çalışmaların özetleri ve açık erişimli tam metinleriyle karşılaştırıldı ve bulunan hatalar düzeltildi. Yayın onayını Frekans Studio verdi. Bağımsız bir bilimsel danışman incelemesi henüz yapılmadı. Her kartta son ve sonraki inceleme tarihi yazar.
Çıkar çatışması
Frekans Studio'nun hiçbir üretici, cihaz firması ya da araştırma grubuyla ticari ilişkisi yoktur.
Editoryal ve düzeltme politikası
Sorumluluk. Sitedeki her metnin yayın sorumlusu Murat Tunalı'dır (Frekans Studio); bilimsel unvan beyan edilmez. İddia ve rehber metinlerinin ilk taslaklarını bir yapay zekâ modeli hazırlar; yayından önce künyeler birincil kayıtlarla doğrulanır, sayılar çalışmaların özetleriyle karşılaştırılır ve iddia denetleyicisi yasak ifadeleri tarar. Bağımsız bir bilimsel danışman incelemesi henüz yapılmadı; gerçekleştiğinde inceleyenin adı, unvanı ve kurumu ilgili sayfada görünür ve yapısal veride yazılır, gerçekleşmeden yazılmaz.
Sürüm ve tarih. Her iddianın bir sürüm numarası, son inceleme ve sonraki inceleme tarihi vardır; kanıt verisi değişince sürüm artar ve iddianın değişiklik günlüğüne satır eklenir. Rehber yazılarında ilk yayın ve son güncelleme günü yazar. Geri çekilmiş bir yayın kanıt olarak bağlanmaz; geri çekilme sonradan öğrenilirse kaynak çıkarılır ve iddianın düzeyi yeniden değerlendirilir.
Düzeltme. Bir hata (yanlış künye, yanlış sayı, kaynağın desteklemediği bir cümle) bildirilince en geç 30 gün içinde incelenir. Doğrulanan hata kaynak ve iddia verisinde düzeltilir, iddianın sürümü artar ve günlüğe gerekçesiyle yazılır; düzeltilene dek yanlış cümle kaldırılır. Düzeltmeler sessizce yapılmaz: ne değiştiği ve neden değiştiği günlükte kalır. Bildirim adresi: frekans@frekans.studio.
Bağımsızlık. Reklam, sponsor, bağlı bağlantı ya da ücretli içerik yoktur; kullanıcı verisi toplanmadığı için düzeltme ve yayın kararları okuyucu ölçümlerine değil kaynaklara dayanır. Söylentiler bölümündeki iddialar ürüne alınmaz ve yalnız desteklenmediği hükmüyle gösterilir.