Kanıt kütüphanesi

Garcia-Argibay ve ark. 2019 · Meta-analiz · 22 çalışma

Bellek, dikkat, kaygı ve ağrı üzerine 22 çalışmanın meta-analizi orta büyüklükte, anlamlı bir genel etki buldu. Görevden önce (ya da önce ve sırasında) dinlemek yalnızca görev sırasında dinlemekten daha iyi sonuç verdi; dinleme süresi uzadıkça etki arttı. Beyaz veya pembe gürültüyle maskeleme gerekli görünmedi.

Genel g = 0,45 (22 çalışmadan 35 etki büyüklüğü)

İlk çevrimiçi yayın 2018. Güven aralığı özette verilmiyor. Kaynakçasında 2021'de geri çekilen bir çalışma (Colzato ve ark. 2017, PMID 28409319) yer alıyor; analize dahil edilip edilmediği özetten anlaşılmıyor.

Garcia-Argibay M, Santed MA, Reales JM. Efficacy of binaural auditory beats in cognition, anxiety, and pain perception: a meta-analysis. Psychol Res. 2019;83(2):357-372. doi:10.1007/s00426-018-1066-8 PMID 30073406 Kaynağa git

Xiong ve ark. 2025 · Meta-analiz · 15 çalışma

Ameliyat hastalarında 15 randomize denemenin meta-analizinde ameliyat çevresinde dinlenen binaural vurular, boş ses kontrolüne göre daha düşük kaygı ve ameliyat sonrası ağrı puanlarıyla ilişkiliydi. Denemeler arasındaki farklılık (heterojenlik) çok yüksekti; yazarlar protokol standardı ve daha kaliteli denemeler istiyor.

Boş sese karşı: kaygı SMD −1,38 (%95 GA −1,89 ile −0,87; 14 deneme; I² %91,6); ameliyat sonrası ağrı SMD −0,61 (%95 GA −1,03 ile −0,19; 5 deneme; I² %75,8)

Xiong J, Jiang X, Cai B, Zhao L, Zhang Q, Luo J. Binaural beats for perioperative anxiety and pain: A systematic review and meta-analysis. Complement Ther Med. 2025;95:103299. doi:10.1016/j.ctim.2025.103299 PMID 41176178 Kaynağa git

Fatima ve ark. 2026 · Meta-analiz · 13 çalışma · 630 kişi

Teta (4-8 Hz) binaural vuruları inceleyen 13 randomize denemeden (630 kişi) yalnızca ağrı sonuçları birleştirilebildi: binaural vurular kontrollere göre daha az ağrıyla ilişkiliydi (GRADE'e göre düşük kesinlik). Kaygı ve biliş sonuçları çok farklı ölçüldüğü için birleştirilemedi.

Ağrı SMD −0,53 (%95 GA −0,84 ile −0,23; 4 deneme, n = 173; I² %0)

Fatima I, Zaidi S, Sundus H, Alam MF, Parveen H, Khan SA. Efficacy of theta binaural beat therapy on pain, cognition and anxiety in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Explore (NY). 2026;22(5):103471. doi:10.1016/j.explore.2026.103471 PMID 42349368 Kaynağa git

Shamsi ve ark. 2024 · Sistematik derleme · 16 çalışma

Yetişkinlerde akut ve kronik ağrıda binaural vuruyu inceleyen 16 randomize deneme (13 akut, 3 kronik) derlendi; çalışmalar çok farklı olduğu için meta-analiz yapılmadı. Çalışmaların çoğunda yanlılık riski yüksek, kanıt kalitesi düşük ile çok düşük arasıydı. Yazarlar alfa ya da delta-alfa aralığındaki tonları akut ağrıda olası bir yöntem olarak anıyor; kronik ağrı için daha nitelikli çalışma gerektiğini yazıyor.

Shamsi F, Azadinia F, Shaygan M. Does brain entrainment using binaural auditory beats affect pain perception in acute and chronic pain?: a systematic review. BMC Complement Med Ther. 2024;24(1):34. doi:10.1186/s12906-024-04339-y PMID 38216943 Kaynağa git

Moore 2013 · Ders kitabı

İşitme psikolojisinin temel ders kitabı. Frekans seçiciliği ve maskeleme bölümü, bir sesin başka bir sesin duyulma eşiğini yükseltmesini (işitsel maskeleme) ve bunun frekans bantlarına bağlılığını anlatır.

6. baskı.

Moore BCJ. An Introduction to the Psychology of Hearing. Brill; 2013. ISBN 9789004252424 Kaynağa git

Basner ve ark. 2026 · Randomize kontrollü deneme · 25 kişi

25 sağlıklı yetişkinle yedi gecelik laboratuvar çalışması: aralıklı çevre gürültüsü en çok derin uykuyu (N3), pembe gürültü ise REM uykusunu azalttı; çevre gürültüsüne pembe gürültü eklemek uyku yapısını daha da bozdu. Kulak tıkaçları çevre gürültüsünün etkilerinin çoğunu önledi. Yazarlar geniş bantlı gürültünün yaygın ve gelişigüzel kullanılmaması uyarısında bulunuyor.

Yalnız pembe gürültü (50 dBA), sessiz geceye göre REM uykusu −18,6 dk (p = 0,0003)

Basner M, Smith MG, Cordoza M, Kayser MS, Carlin M, Ecker AJ, et al. Efficacy of pink noise and earplugs for mitigating the effects of intermittent environmental noise exposure on sleep. Sleep. 2026;49(5):zsag001. doi:10.1093/sleep/zsag001 PMID 41627391 Kaynağa git

Riedy ve ark. 2021 · Sistematik derleme · 38 çalışma

Sürekli beyaz veya benzeri geniş bantlı gürültünün uykuya etkisini inceleyen 38 çalışmanın sonuçları, uykuya olumlu etkiden uykuyu bozmaya kadar uzanıyordu. GRADE'e göre sürekli gürültünün uykuya yararlı olduğuna dair kanıtın kalitesi çok düşüktü; yazarlar sürekli gürültünün uykuyu ve işitmeyi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.

Riedy SM, Smith MG, Rocha S, Basner M. Noise as a sleep aid: A systematic review. Sleep Med Rev. 2021;55:101385. doi:10.1016/j.smrv.2020.101385 PMID 33007706 Kaynağa git

Goyal ve ark. 2014 · Meta-analiz · 47 çalışma · 3.515 kişi

Etkin kontrol gruplu 47 randomize denemenin (3515 kişi) meta-analizinde farkındalık (mindfulness) meditasyonu programları kaygı, depresyon ve ağrıda orta düzey kanıtla küçük olumlu etkiler, stres ve sıkıntıda düşük düzey kanıt gösterdi. Programların ilaç, egzersiz ve diğer davranışsal yöntemlerden daha iyi olduğuna dair kanıt bulunmadı. Katılımcılar çeşitli hasta gruplarındandı.

Etkin kontrollere göre kaygı etki büyüklüğü 0,38 (%95 GA 0,12-0,64; 8. hafta); ağrı 0,33 (%95 GA 0,03-0,62)

'Orta' derecelendirmesi yazarların kanıt gücü sınıflamasıdır (GRADE değil) ve kaygı, depresyon ve ağrı için geçerlidir.

Goyal M, Singh S, Sibinga EM, Gould NF, Rowland-Seymour A, Sharma R, et al. Meditation programs for psychological stress and well-being: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. 2014;174(3):357-368. doi:10.1001/jamainternmed.2013.13018 PMID 24395196 Kaynağa git

NCCIH 2022 · Kurum sayfası

NCCIH, meditasyon ve farkındalık araştırmalarının önemli bir kısmının ön nitelikte veya yeterince sıkı olmadığını ve fazla iyimser yorumlanmış olabileceğini belirtir. Kaygı ve stres için bazı analizlerde farkındalık temelli yaklaşımlar hiçbir uygulama yapılmamasına göre daha iyi bulunmuş, kısa vadeli sonuçlar ise çalışmadan çalışmaya değişmiştir.

Sayfada 'Son güncelleme: Haziran 2022' yazıyor.

National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Meditation and Mindfulness: Effectiveness and Safety. National Institutes of Health; 2022. Kaynağa git

Laborde ve ark. 2022 · Meta-analiz · 223 çalışma

Gönüllü yavaş nefesin kalp hızı değişkenliğine etkisini inceleyen 223 çalışmanın sistematik derlemesi ve meta-analizi. Vagus aracılı kalp hızı değişkenliği yavaş nefes sırasında, tek seanstan hemen sonra ve çok seanslı uygulamalardan sonra arttı.

Laborde S, Allen MS, Borges U, Dosseville F, Hosang TJ, Iskra M, Mosley E, Salvotti C, Spolverato L, Zammit N, Javelle F. Effects of voluntary slow breathing on heart rate and heart rate variability: A systematic review and a meta-analysis. Neurosci Biobehav Rev. 2022;138:104711. doi:10.1016/j.neubiorev.2022.104711 PMID 35623448 Kaynağa git

Goessl ve ark. 2017 · Meta-analiz · 24 çalışma · 484 kişi

Kalp hızı değişkenliği biyogeri bildirim eğitimini inceleyen 24 çalışmanın (484 katılımcı) meta-analizi: öznel stres ve kaygıda büyük azalma (kontrollere göre g = 0,83). Yazarlar daha iyi kontrollü çalışmalar gerektiğini yazıyor.

Gruplar arası g = 0,83

Biyogeri bildirim, nefesi cihazla ölçülen kalp ritmine göre ayarlamaktır; yalnız sesle tempo vermekle aynı şey değildir.

Goessl VC, Curtiss JE, Hofmann SG. The effect of heart rate variability biofeedback training on stress and anxiety: a meta-analysis. Psychol Med. 2017;47(15):2578-2586. doi:10.1017/S0033291717001003 PMID 28478782 Kaynağa git

Fincham ve ark. 2023 · Meta-analiz · 12 çalışma · 785 kişi

Nefes çalışmalarını nefes çalışması olmayan kontrollerle karşılaştıran randomize denemelerin meta-analizi: öznel streste küçük-orta büyüklükte azalma (12 deneme, 785 yetişkin); ikincil ruh sağlığı ölçülerinde de benzer büyüklükte etkiler. Çoğu çalışmada orta düzey yanlılık riski vardı; yazarlar abartıyla kanıtın karışmaması için temkin istiyor.

Öznel stres: g = −0,35 (%95 GA −0,55 ile −0,14)

Bir yazarın nefes eğitimi veren bir vakıfla bağı bildirildi.

Fincham GW, Strauss C, Montero-Marin J, Cavanagh K. Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomised-controlled trials. Sci Rep. 2023;13(1):432. doi:10.1038/s41598-022-27247-y PMID 36624160 Kaynağa git

Goessl ve ark. 2017 · Meta-analiz · 24 çalışma · 484 kişi

Kalp hızı değişkenliği biyogeri bildirim eğitimini inceleyen 24 çalışmanın (484 katılımcı) meta-analizi: öznel stres ve kaygıda büyük azalma (kontrollere göre g = 0,83). Yazarlar daha iyi kontrollü çalışmalar gerektiğini yazıyor.

Gruplar arası g = 0,83

Biyogeri bildirim, nefesi cihazla ölçülen kalp ritmine göre ayarlamaktır; yalnız sesle tempo vermekle aynı şey değildir.

Goessl VC, Curtiss JE, Hofmann SG. The effect of heart rate variability biofeedback training on stress and anxiety: a meta-analysis. Psychol Med. 2017;47(15):2578-2586. doi:10.1017/S0033291717001003 PMID 28478782 Kaynağa git

Jespersen ve ark. 2022 · Sistematik derleme · 13 çalışma · 1.007 kişi

Uyku güçlüğü yaşayan yetişkinlerde müzik dinlemeyi inceleyen 13 randomize denemenin (1007 katılımcı) Cochrane derlemesi. Günde 25-60 dakika kayıtlı müzik dinlemek, müdahale olmamasına göre öznel uyku kalitesini orta kesinlikte yükseltti. Uykuya dalma süresi, toplam uyku ve uyku etkinliğinde düşük kesinlikte yarar bulundu; nesnel ölçüm yapan üç çalışmada müzik bu ölçüleri değiştirmemiş olabilir. Yan etki bildirilmedi.

Uyku kalitesi (PSQI): ortalama fark −2,79 (%95 GA −3,86 ile −1,72), 10 çalışma, 708 katılımcı

Katılımcıları müzik koşuluna körlemek mümkün olmadığından bütün çalışmalarda performans yanlılığı riski yüksek. Kesinlik düzeyi öznel uyku kalitesi içindir.

Jespersen KV, Pando-Naude V, Koenig J, Jennum P, Vuust P. Listening to music for insomnia in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2022;8(8):CD010459. doi:10.1002/14651858.CD010459.pub3 PMID 36000763 Kaynağa git

Pan ve Wang 2025 · Derleme

Randomize denemeler ve meta-analizlere dayanan anlatı derlemesi: en etkili bulunan müzik yavaş tempolu (60-80 bpm), yumuşak ezgili, enstrümantal ve yapısı basit müzikti. Önerilen kullanım yatmadan önce günde 30-45 dakika, rahat bir ses seviyesinde. Uzun vadeli etkiler ve mekanizmalar belirsiz.

Pan EY, Wang W. Elements of music that work to improve sleep, a narrative review. Front Sleep. 2025;4:1707162. doi:10.3389/frsle.2025.1707162 PMID 41425167 Kaynağa git

Yang ve ark. 2025 · Sistematik derleme

Ameliyat öncesi kaygıda müzik dinlemeyi inceleyen 6 sistematik derlemenin (40 birincil çalışma) şemsiye derlemesi: havuzlanmış sonuç anlamlı bir azalma gösterdi; 20 dakika ve üstü müdahalelerde etki daha belirgindi. Uygulama ayrıntılarının raporlanması çoğu zaman yetersizdi.

Ortalama fark −5,20 (%95 GA −6,32 ile −4,07), I² = %49

Yang KL, Detroyer E, Niu MM, Hoogma DF, Tian JH, Rex S, Milisen K. Music intervention as a strategy to reduce preoperative anxiety: an umbrella review. BMC Anesthesiol. 2025;25(1):410. doi:10.1186/s12871-025-03120-z PMID 40836211 Kaynağa git

Garcia-Argibay ve ark. 2019 · Meta-analiz · 22 çalışma

Bellek, dikkat, kaygı ve ağrı üzerine 22 çalışmanın meta-analizi orta büyüklükte, anlamlı bir genel etki buldu. Görevden önce (ya da önce ve sırasında) dinlemek yalnızca görev sırasında dinlemekten daha iyi sonuç verdi; dinleme süresi uzadıkça etki arttı. Beyaz veya pembe gürültüyle maskeleme gerekli görünmedi.

Genel g = 0,45 (22 çalışmadan 35 etki büyüklüğü)

İlk çevrimiçi yayın 2018. Güven aralığı özette verilmiyor. Kaynakçasında 2021'de geri çekilen bir çalışma (Colzato ve ark. 2017, PMID 28409319) yer alıyor; analize dahil edilip edilmediği özetten anlaşılmıyor.

Garcia-Argibay M, Santed MA, Reales JM. Efficacy of binaural auditory beats in cognition, anxiety, and pain perception: a meta-analysis. Psychol Res. 2019;83(2):357-372. doi:10.1007/s00426-018-1066-8 PMID 30073406 Kaynağa git

Xiong ve ark. 2025 · Meta-analiz · 15 çalışma

Ameliyat hastalarında 15 randomize denemenin meta-analizinde ameliyat çevresinde dinlenen binaural vurular, boş ses kontrolüne göre daha düşük kaygı ve ameliyat sonrası ağrı puanlarıyla ilişkiliydi. Denemeler arasındaki farklılık (heterojenlik) çok yüksekti; yazarlar protokol standardı ve daha kaliteli denemeler istiyor.

Boş sese karşı: kaygı SMD −1,38 (%95 GA −1,89 ile −0,87; 14 deneme; I² %91,6); ameliyat sonrası ağrı SMD −0,61 (%95 GA −1,03 ile −0,19; 5 deneme; I² %75,8)

Xiong J, Jiang X, Cai B, Zhao L, Zhang Q, Luo J. Binaural beats for perioperative anxiety and pain: A systematic review and meta-analysis. Complement Ther Med. 2025;95:103299. doi:10.1016/j.ctim.2025.103299 PMID 41176178 Kaynağa git

Platt ve Hammond 2025 · Sistematik derleme · 12 çalışma

Stres yönetimi için binaural vuru kullanımını inceleyen 12 randomize denemenin 8'i en az bir ölçümde binaural vuru lehine anlamlı sonuç bildirdi, 4'ü fark bulmadı. Yazarlar yöntem farklılıkları ile belirsiz randomizasyon ve körleme nedeniyle kanıtın yaygın bir öneri için yeterince güçlü olmadığı ve yan etkiler hakkında az şey bilindiği sonucuna vardı.

Birleşik etki yok; 12 denemenin 8'i en az bir anlamlı sonuç bildirdi, 4'ü grup farkı bulmadı

İlk çevrimiçi yayın 2024. PubMed'de dizinlenmiyor.

Platt J, Hammond L. Is non-clinical, personal use of binaural beats audio an effective stress-management strategy? A systematic review of randomised control trials. Adv Ment Health. 2025;23(2):258-286. doi:10.1080/18387357.2024.2374759 Kaynağa git

Akkurt ve Ekici 2026 · Randomize kontrollü deneme · 90 kişi

Türkiye'de gömülü alt yirmi yaş dişi ameliyatı olan 90 hastada ne binaural vurular ne de izokronik tonlar, ses dinletilmeyen gruba göre kaygıyı azalttı; yalnızca birkaç fizyolojik ölçümde tekil farklar görüldü. Sesli uyarım alan hastaların %78,3'ü gelecekte de sesli uyarımı tercih edeceğini söyledi.

Ameliyat öncesi ve sonrası kaygı puanlarında gruplar arasında anlamlı fark yok

Baskıya hazırlanıyor; cilt ve sayfa henüz yok.

Akkurt O, Ekici Ö. Effect of binaural beats and isochronic tones on anxiety during impacted mandibular third molar surgery: a randomized controlled trial. Int J Oral Maxillofac Surg. 2026. doi:10.1016/j.ijom.2026.07.006 PMID 42471303 Kaynağa git

Leistiko ve ark. 2024 · Deney · 58 kişi

58 sağlıklı yetişkinde 40 Hz (gamma) binaural vurular, kontrol tonuna göre dikkat testi performansını (tepki süresi, hata, dikkat ağları) değiştirmedi; tek soruluk öz bildirimli kaygı ölçümüne de etkisi olmadı.

Dikkat ölçümlerinde ve öz bildirimli kaygıda kontrol tonuna göre anlamlı fark yok

İlk çevrimiçi yayın 2023. Sıralaması rastgele belirlenen, katılımcı içi çapraz tasarım.

Leistiko NM, Madanat L, Yeung WKA, Stone JM. Effects of gamma frequency binaural beats on attention and anxiety. Curr Psychol. 2024;43(6):5032-5039. doi:10.1007/s12144-023-04681-3 PMID 37359672 Kaynağa git

Ostertag ve ark. 2025 · Randomize kontrollü deneme

Planlı ameliyat bekleyen hastalarda ameliyat öncesi binaural vuru dinleyen grupta durumluk kaygı puanı, uyarım almayan kontrol grubuna göre biraz daha fazla düştü (göreli değişim farkı ortalama 6 yüzde puanı, p = 0,045); kaygı iki grupta da azaldı. Alfa gücü gruplar arasında farklı değildi.

Çevrimiçi ön yayın; cilt ve sayfa henüz yok. Yazarlar, etkinin müzik dinlemenin ötesine geçip geçmediğini anlamak için monaural vuru gibi başka karşılaştırmalar öneriyor.

Ostertag J, Zinn S, Georgii MT, Niederle MB, Pinto Campos C, Schneider G, Hayden O, Kratzer S, Kreuzer M. Binaural beat stimulation as a tool to reduce preoperative anxiety in patients undergoing elective surgery and general anesthesia - results from a randomized controlled trial. Biomed Phys Eng Express. 2025. doi:10.1088/2057-1976/adfa9d PMID 40795897 Kaynağa git

Garcia-Argibay ve ark. 2019 · Meta-analiz · 22 çalışma

Bellek, dikkat, kaygı ve ağrı üzerine 22 çalışmanın meta-analizi orta büyüklükte, anlamlı bir genel etki buldu. Görevden önce (ya da önce ve sırasında) dinlemek yalnızca görev sırasında dinlemekten daha iyi sonuç verdi; dinleme süresi uzadıkça etki arttı. Beyaz veya pembe gürültüyle maskeleme gerekli görünmedi.

Genel g = 0,45 (22 çalışmadan 35 etki büyüklüğü)

İlk çevrimiçi yayın 2018. Güven aralığı özette verilmiyor. Kaynakçasında 2021'de geri çekilen bir çalışma (Colzato ve ark. 2017, PMID 28409319) yer alıyor; analize dahil edilip edilmediği özetten anlaşılmıyor.

Garcia-Argibay M, Santed MA, Reales JM. Efficacy of binaural auditory beats in cognition, anxiety, and pain perception: a meta-analysis. Psychol Res. 2019;83(2):357-372. doi:10.1007/s00426-018-1066-8 PMID 30073406 Kaynağa git

Basu ve Banerjee 2023 · Meta-analiz · 15 çalışma

15 çalışmanın meta-analizi, binaural vuruların bellek ve dikkat üzerinde orta büyüklükte anlamlı bir genel etkisini buldu. Sistematik derleme ise özellikle teta ve beta vuruların bellek ve dikkat görevlerindeki etkisinde çelişkili sonuçlar gösterdi; yazarlar daha sağlam çalışma tasarımları istiyor.

Genel g = 0,40 (15 çalışmadan 31 etki büyüklüğü)

İlk çevrimiçi yayın 2022.

Basu S, Banerjee B. Potential of binaural beats intervention for improving memory and attention: insights from meta-analysis and systematic review. Psychol Res. 2023;87(4):951-963. doi:10.1007/s00426-022-01706-7 PMID 35842538 Kaynağa git

Melnichuk ve ark. 2025 · Deney · 80 kişi

16 farklı parametre koşulu denendi; 80 üniversite öğrencisi randomize edildi, 64'ü analiz edildi. Düşük (340 Hz) taşıyıcılı 40 Hz binaural vurular genel dikkat performansını artırdı, ancak zamanla azalan dikkati korumadı. EEG vuru frekansında bir yanıt gösterdi; bu yanıt parametrelere göre değişti ve beyaz gürültüyle maskelenince zayıfladı. Yazarlar bulgunun tekrarlanması gerektiğini belirtiyor.

340 Hz taşıyıcılı 40 Hz vuruda isabet oranı saf tona göre daha yüksek (p = 0,002); dikkatin zamanla azalmasına etki yok

Melnichuk A, Cooper RK, Hawk LW. A parametric investigation of binaural beats for brain entrainment and enhancing sustained attention. Sci Rep. 2025;15(1):4308. doi:10.1038/s41598-025-88517-z PMID 39910150 Kaynağa git

Klichowski ve ark. 2023 · Deney · 1.000 kişi

Evde çevrimiçi yapılan iki deneyde 1000 yetişkin akıl yürütme testi çözdü. Testin ikinci yarısında binaural vuru dinlemek, ses nasıl tanıtılmış olursa olsun puanları düşürdü; sessizlik ve diğer sesler etkisizdi. Yazarlar evde kullanılan binaural vuruların bilişsel performansı desteklemek yerine zayıflatabileceği sonucuna vardı.

5 Hz ve 15 Hz binaural vuru sırasında akıl yürütme testi puanlarında yaklaşık %5-7 düşüş (ikinci deney); sessizlik, klasik müzik ve saf ton etkisiz

Klichowski M, Wicher A, Kruszwicka A, Golebiewski R. Reverse effect of home-use binaural beats brain stimulation. Sci Rep. 2023;13(1):11079. doi:10.1038/s41598-023-38313-4 PMID 37422545 Kaynağa git

Leistiko ve ark. 2024 · Deney · 58 kişi

58 sağlıklı yetişkinde 40 Hz (gamma) binaural vurular, kontrol tonuna göre dikkat testi performansını (tepki süresi, hata, dikkat ağları) değiştirmedi; tek soruluk öz bildirimli kaygı ölçümüne de etkisi olmadı.

Dikkat ölçümlerinde ve öz bildirimli kaygıda kontrol tonuna göre anlamlı fark yok

İlk çevrimiçi yayın 2023. Sıralaması rastgele belirlenen, katılımcı içi çapraz tasarım.

Leistiko NM, Madanat L, Yeung WKA, Stone JM. Effects of gamma frequency binaural beats on attention and anxiety. Curr Psychol. 2024;43(6):5032-5039. doi:10.1007/s12144-023-04681-3 PMID 37359672 Kaynağa git

Robison ve ark. 2022 · Deney

Üç deneyde 16 Hz (beta) binaural vurunun sürekli dikkate etkisi test edildi. İlk iki deneyin sonuçları birbirini tutmadı; iki deneyin birleşik verisi, beta vurunun sürekli dikkati artırdığı hipotezine karşı oldukça güçlü kanıt verdi. Göz bebeği ölçümlerinde de etki bulunmadı.

İlk çevrimiçi yayın 2021.

Robison MK, Obulasetty M, Blais C, Wingert KM, Brewer GA. The effect of binaural beat stimulation on sustained attention. Psychol Res. 2022;86(3):808-822. doi:10.1007/s00426-021-01524-3 PMID 33978805 Kaynağa git

Ingendoh ve ark. 2023 · Sistematik derleme · 14 çalışma

Binaural vuruların beyin dalgası etkinliğine etkisini inceleyen 14 EEG çalışmasının 5'i beynin vuru frekansına uyumlandığı hipoteziyle uyumlu, 8'i çelişkili, 1'i karışık sonuç verdi. Çalışmalar yöntem açısından çok farklı olduğu için karşılaştırılmaları zordur; yazarlar standart çalışma yöntemleri istiyor.

Birleşik etki yok; 14 EEG çalışmasının 5'i senkronizasyon hipoteziyle uyumlu, 8'i çelişkili, 1'i karışık

Ingendoh RM, Posny ES, Heine A. Binaural beats to entrain the brain? A systematic review of the effects of binaural beat stimulation on brain oscillatory activity, and the implications for psychological research and intervention. PLoS One. 2023;18(5):e0286023. doi:10.1371/journal.pone.0286023 PMID 37205669 Kaynağa git

Orozco Perez ve ark. 2020 · Deney · 16 kişi

16 kişilik EEG deneyinde hem binaural hem monaural vurular beyin sapında tonların frekanslarında, beyin kabuğunda vuru frekansında bir yanıt oluşturdu; binaural vuruların kabuktaki yanıtı monaural vurulardan zayıftı. Hiçbir uyarım ruh halini değiştirmedi.

Orozco Perez HD, Dumas G, Lehmann A. Binaural Beats through the Auditory Pathway: From Brainstem to Connectivity Patterns. eNeuro. 2020;7(2):ENEURO.0232-19.2020. doi:10.1523/ENEURO.0232-19.2020 PMID 32066611 Kaynağa git

Melnichuk ve ark. 2025 · Deney · 80 kişi

16 farklı parametre koşulu denendi; 80 üniversite öğrencisi randomize edildi, 64'ü analiz edildi. Düşük (340 Hz) taşıyıcılı 40 Hz binaural vurular genel dikkat performansını artırdı, ancak zamanla azalan dikkati korumadı. EEG vuru frekansında bir yanıt gösterdi; bu yanıt parametrelere göre değişti ve beyaz gürültüyle maskelenince zayıfladı. Yazarlar bulgunun tekrarlanması gerektiğini belirtiyor.

340 Hz taşıyıcılı 40 Hz vuruda isabet oranı saf tona göre daha yüksek (p = 0,002); dikkatin zamanla azalmasına etki yok

Melnichuk A, Cooper RK, Hawk LW. A parametric investigation of binaural beats for brain entrainment and enhancing sustained attention. Sci Rep. 2025;15(1):4308. doi:10.1038/s41598-025-88517-z PMID 39910150 Kaynağa git

Dabiri ve ark. 2022 · Pilot çalışma · 20 kişi

20 sağlıklı öğrenci önce bir hafta hiçbir şey dinlemeden, ardından bir hafta her gece 90 dakika 3 Hz binaural vuru (174/177 Hz) dinledi. Uyku günlüklerine göre uykuya dalma süresi kısaldı, uyanma sayısı azaldı ve uyku süresi uzadı. Kontrol veya sahte ses grubu yoktu; uyku yalnızca günlükle ölçüldü.

Dabiri R, Monazzam Esmaielpour MR, Salmani Nodoushan M, Khaneshenas F, Zakerian SA. The effect of auditory stimulation using delta binaural beat for a better sleep and post-sleep mood: A pilot study. Digit Health. 2022;8:20552076221102243. doi:10.1177/20552076221102243 PMID 35615269 Kaynağa git

Lee ve ark. 2024 · Pilot çalışma · 10 kişi

10 sağlıklı katılımcıyla polisomnografili, iki gecelik çapraz bir kavram kanıtı çalışması: vuru farkı 0-3 Hz arasında değişen 'dinamik' binaural vurular, sessiz geçen kontrol gecesine göre uykuya dalma süresini kısalttı.

Kontrol gecesi sessizdi; eşleştirilmiş bir ses kullanılmadı.

Lee HA, Lee WJ, Kim SU, Kim H, Ahn M, Kim J, et al. Effect of dynamic binaural beats on sleep quality: a proof-of-concept study with questionnaire and biosignals. Sleep. 2024;47(10):zsae097. doi:10.1093/sleep/zsae097 PMID 38629490 Kaynağa git

Elnazer 2026 · Sistematik derleme

Genç yetişkinlerde müzik ve binaural vuru uygulamalarını inceleyen sistematik derlemede çalışmaların çoğu kaygı, uyku veya bilişten en az birinde olumlu değişiklik bildirdi. Çalışmalar çok farklı olduğu için meta-analiz yapılamadı; yazar küçük örneklemlerin kesinliği sınırladığını belirtiyor.

Birleşik etki yok; çalışma düzeyinde SMD 0,3-0,6

Çalışma sayısı özette 10, metinde 12 olarak geçiyor (yaklaşık 970 katılımcı).

Elnazer HY. Music and binaural beat interventions for young adults: A systematic review of effects on anxiety, sleep, and cognition. Acta Neuropsychiatr. 2026;38:e15. doi:10.1017/neu.2026.10057 PMID 41656644 Kaynağa git

Shumov ve ark. 2023 · Deney · 221 kişi

221 kişi kendi telefonundaki bir uygulamayla evde, aynı perdede üç tür tekdüze ses dinleyerek uykuya daldı: binaural vuru, monaural vuru ve vurusuz ses. Uykuya dalma süresi üç koşulda anlamlı biçimde farklı değildi (p = 0,21).

Makale Rusça; değerlendirme İngilizce özete dayanır.

Shumov DE, Sveshnikov DS, Bakaeva ZV, Dorokhov VB. Monotonous sound stimuli embedded with either binaural or monaural beats have the same effect on sleep latency: study on a large subject group. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2023;123(4):109-113. doi:10.17116/jnevro2023123041109 PMID 37084374 Kaynağa git

Garcia-Argibay ve ark. 2019 · Meta-analiz · 22 çalışma

Bellek, dikkat, kaygı ve ağrı üzerine 22 çalışmanın meta-analizi orta büyüklükte, anlamlı bir genel etki buldu. Görevden önce (ya da önce ve sırasında) dinlemek yalnızca görev sırasında dinlemekten daha iyi sonuç verdi; dinleme süresi uzadıkça etki arttı. Beyaz veya pembe gürültüyle maskeleme gerekli görünmedi.

Genel g = 0,45 (22 çalışmadan 35 etki büyüklüğü)

İlk çevrimiçi yayın 2018. Güven aralığı özette verilmiyor. Kaynakçasında 2021'de geri çekilen bir çalışma (Colzato ve ark. 2017, PMID 28409319) yer alıyor; analize dahil edilip edilmediği özetten anlaşılmıyor.

Garcia-Argibay M, Santed MA, Reales JM. Efficacy of binaural auditory beats in cognition, anxiety, and pain perception: a meta-analysis. Psychol Res. 2019;83(2):357-372. doi:10.1007/s00426-018-1066-8 PMID 30073406 Kaynağa git

Melnichuk ve ark. 2025 · Deney · 80 kişi

16 farklı parametre koşulu denendi; 80 üniversite öğrencisi randomize edildi, 64'ü analiz edildi. Düşük (340 Hz) taşıyıcılı 40 Hz binaural vurular genel dikkat performansını artırdı, ancak zamanla azalan dikkati korumadı. EEG vuru frekansında bir yanıt gösterdi; bu yanıt parametrelere göre değişti ve beyaz gürültüyle maskelenince zayıfladı. Yazarlar bulgunun tekrarlanması gerektiğini belirtiyor.

340 Hz taşıyıcılı 40 Hz vuruda isabet oranı saf tona göre daha yüksek (p = 0,002); dikkatin zamanla azalmasına etki yok

Melnichuk A, Cooper RK, Hawk LW. A parametric investigation of binaural beats for brain entrainment and enhancing sustained attention. Sci Rep. 2025;15(1):4308. doi:10.1038/s41598-025-88517-z PMID 39910150 Kaynağa git

Riedy ve ark. 2021 · Sistematik derleme · 38 çalışma

Sürekli beyaz veya benzeri geniş bantlı gürültünün uykuya etkisini inceleyen 38 çalışmanın sonuçları, uykuya olumlu etkiden uykuyu bozmaya kadar uzanıyordu. GRADE'e göre sürekli gürültünün uykuya yararlı olduğuna dair kanıtın kalitesi çok düşüktü; yazarlar sürekli gürültünün uykuyu ve işitmeyi olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.

Riedy SM, Smith MG, Rocha S, Basner M. Noise as a sleep aid: A systematic review. Sleep Med Rev. 2021;55:101385. doi:10.1016/j.smrv.2020.101385 PMID 33007706 Kaynağa git

Capezuti ve ark. 2022 · Sistematik derleme · 34 çalışma · 1.103 kişi

Yetişkinlerde beyaz gürültü, pembe gürültü ve karma ses uygulamalarını inceleyen 34 çalışma (1103 kişi) derlendi; 19'u uyku sonuçlarında olumlu değişiklik bildirdi, oran pembe gürültüde daha yüksekti. Yazarlar işitsel uyarımı destekleyen güçlü kanıt olmadığı sonucuna vardı; kısa süreli kullanımda yan etki bildirilmedi.

Birleşik etki yok; 34 çalışmanın 19'u uyku sonuçlarında olumlu değişiklik bildirdi

Binaural tonlar derleme dışında tutuldu.

Capezuti E, Pain K, Alamag E, Chen X, Philibert V, Krieger AC. Systematic review: auditory stimulation and sleep. J Clin Sleep Med. 2022;18(6):1697-1709. doi:10.5664/jcsm.9860 PMID 34964434 Kaynağa git

Ding ve ark. 2025 · Meta-analiz · 12 çalışma · 1.301 kişi

Beyaz gürültüyle yapılan 12 randomize denemenin (1301 kişi: bebekler, yetişkinler, yaşlılar; yoğun bakım hastaları dahil) meta-analizinde beyaz gürültü yetişkin ve yaşlılarda uyku kalitesi puanlarını (PSQI) düzeltti, bebeklerde 24 saatlik uyku süresini uzattı. Yazarlar sonuçların çalışmalar arası farklılık ve çalışma kalitesiyle sınırlı olduğunu belirtiyor.

Yetişkinlerde PSQI ortalama farkı −3,70 (%95 GA −4,90 ile −2,50); bebeklerde 24 saatlik toplam uyku +137,5 dk (%95 GA 67,8 ile 207,2)

Kanıtın önemli bir kısmı yoğun bakım hastalarından ve bebeklerden geliyor.

Ding Y, Sun X, Yin J, Wang Z, Zhang X, Zhang D, et al. Impact of white noise on sleep quality across age groups and in critically ill/non-critically ill patients: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Sleep Med. 2025;136:106869. doi:10.1016/j.sleep.2025.106869 PMID 41151421 Kaynağa git

Basner ve ark. 2026 · Randomize kontrollü deneme · 25 kişi

25 sağlıklı yetişkinle yedi gecelik laboratuvar çalışması: aralıklı çevre gürültüsü en çok derin uykuyu (N3), pembe gürültü ise REM uykusunu azalttı; çevre gürültüsüne pembe gürültü eklemek uyku yapısını daha da bozdu. Kulak tıkaçları çevre gürültüsünün etkilerinin çoğunu önledi. Yazarlar geniş bantlı gürültünün yaygın ve gelişigüzel kullanılmaması uyarısında bulunuyor.

Yalnız pembe gürültü (50 dBA), sessiz geceye göre REM uykusu −18,6 dk (p = 0,0003)

Basner M, Smith MG, Cordoza M, Kayser MS, Carlin M, Ecker AJ, et al. Efficacy of pink noise and earplugs for mitigating the effects of intermittent environmental noise exposure on sleep. Sleep. 2026;49(5):zsag001. doi:10.1093/sleep/zsag001 PMID 41627391 Kaynağa git

Hugh ve ark. 2014 · Deney

14 bebek uyku makinesi en yüksek seste ölçüldü: 30 cm'de hepsi hastane bebek odaları için önerilen 50 dBA sınırını aştı, 3'ü 85 dBA'yı geçti. Yazarlar bu cihazların bebeklerin işitmesine zarar verebilecek seviyeler üretebileceği sonucuna vardı.

Hugh SC, Wolter NE, Propst EJ, Gordon KA, Cushing SL, Papsin BC. Infant sleep machines and hazardous sound pressure levels. Pediatrics. 2014;133(4):677-681. doi:10.1542/peds.2013-3617 PMID 24590753 Kaynağa git

Khandelwal ve ark. 2025 · Sistematik derleme · 7 çalışma · 496 kişi

Hastanede yatan yetişkinlerde ses makinesini inceleyen 7 randomize deneme (496 katılımcı) derlendi; altısı beyaz gürültü kullandı. Çalışmalar beyaz gürültüyle uyku etkinliğinin arttığını gösterdi ve gürültü iyi tolere edildi. Süre, katılımcı ve ölçek farkları nedeniyle meta-analiz yapılamadı.

Khandelwal K, Anyim A, Shu S, Gerberi D, Yousufuddin M, Pagali S. Impact and efficacy of sound machine on sleep in hospitalized adults: A systematic review. Sleep Med X. 2025;10:100154. doi:10.1016/j.sleepx.2025.100154 PMID 41141950 Kaynağa git

Calamassi ve Pomponi 2019 · Pilot çalışma · 33 kişi

33 sağlıklı gönüllüde 432 Hz'e akortlanmış müzik, 440 Hz'e göre nabızda sınırda anlamlı (p = 0,05) daha büyük bir düşüşle ilişkiliydi; kan basıncı ve solunum hızındaki eğilimler anlamlı değildi. Yazarlar daha büyük örneklemli randomize çalışmalar istiyor.

432 Hz'e karşı 440 Hz: ortalama nabız −4,79 atım/dk (p = 0,05, sınırda)

Düzeltme yayımlandı: Explore (NY) 2020;16(1):8, PMID 32113613.

Calamassi D, Pomponi GP. Music Tuned to 440 Hz Versus 432 Hz and the Health Effects: A Double-blind Cross-over Pilot Study. Explore (NY). 2019;15(4):283-290. doi:10.1016/j.explore.2019.04.001 PMID 31031095 Kaynağa git

Calamassi ve ark. 2022 · Pilot çalışma · 54 kişi

COVID-19 salgını sırasında 54 acil servis çalışanında 440 Hz müzik, 432 Hz müzik ve müziksiz mola karşılaştırıldı. Anlık kaygı üç grupta da, müziksiz grupta bile azaldı; solunum hızı ve sistolik kan basıncındaki düşüş yalnızca 432 Hz grubunda görüldü. Gruplar birbiriyle değil, yalnızca kendi içinde öncesi-sonrası karşılaştırıldı.

Calamassi D, Li Vigni ML, Fumagalli C, Gheri F, Pomponi GP, Bambi S. The Listening to music tuned to 440 Hz versus 432 Hz to reduce anxiety and stress in emergency nurses during the COVID-19 pandemic: a double-blind, randomized controlled pilot study. Acta Biomed. 2022;93(S2):e2022149. doi:10.23750/abm.v93iS2.12915 PMID 35545982 Kaynağa git

Hohneck ve ark. 2025 · Randomize kontrollü deneme · 43 kişi

43 kanser hastasında canlı çalınan monokordla 15 dakikalık ses uygulaması 432 Hz ve 443 Hz akortla karşılaştırıldı. İki akort da nabzı düşürdü ve duygusal iyilik, yorgunluk, kaygı ve stres puanlarında benzer olumlu değişiklik sağladı; nabız ve nabız dalga hızındaki düşüş 432 Hz'de daha büyüktü, diğer ölçümler farklı değildi.

Nabız değişimi −3 (432 Hz) ve −1 atım/dk (443 Hz), p = 0,04

Hohneck A, Rodríguez ÁM, Weingärtner S, Merx K, Sarodnick F, von Gagern F, et al. Differential effects of sound interventions tuned to 432 Hz or 443 Hz on cardiovascular parameters in cancer patients: a randomized cross-over trial. BMC Complement Med Ther. 2025;25(1):18. doi:10.1186/s12906-025-04758-5 PMID 39844155 Kaynağa git

Jebabli ve ark. 2025 · Randomize kontrollü deneme · 28 kişi

28 kick boks sporcusunda ısınmada dinlenen yaklaşık 440 Hz'lik müzik, 432 Hz'lik müziğe göre daha iyi hız testi performansı ve daha düşük algılanan zorlanma ile ilişkiliydi; iki müzik de müziksiz koşuldan iyiydi.

Jebabli N, Boujabli M, Khlifi M, Ouerghi N, Bouassida A, Ben Abderrahman A, et al. Effects of 440-Hz vs. 432-Hz preferred music frequencies, during warm-up, on intermittent anaerobic speed test performance in men and women kickboxers: a double-blind crossover study. PeerJ. 2025;13:e19084. doi:10.7717/peerj.19084 PMID 40061232 Kaynağa git

Bozok ve ark. 2026 · Randomize kontrollü deneme · 162 kişi

Sınav stresi altındaki 162 sağlıklı üniversite öğrencisi müziksiz, 528 Hz müzik veya 432 Hz müzik gruplarına ayrıldı. 528 Hz müzik tükürükteki BDNF ve CREB düzeylerini, 432 Hz müzik GRP78'i artırdı; Stroop dikkat testi performansı gruplar arasında farklı değildi.

528 Hz, kontrole göre: tükürük BDNF ve CREB daha yüksek (p < 0,05); 432 Hz grubunda GRP78 yükselmiş (p < 0,05); Stroop'ta gruplar arası fark yok

Bildirilen kayıt numarası ClinicalTrials.gov biçiminde değil; kayıt doğrulanamadı.

Bozok ÜG, Özcan GB, Bayraktar B, Özen D. Acute Music-Frequency Exposure Modulates Salivary Stress and Neurotrophic Markers in Young Adults: A Randomized Controlled Trial. Brain Behav. 2026;16(5):e71452. doi:10.1002/brb3.71452 PMID 42043979 Kaynağa git

Buxton ve ark. 2021 · Meta-analiz · 36 çalışma

Doğal seslerin sağlık etkilerini inceleyen 36 yayının sistematik derlemesi; 18'inin meta-analizinde stres ve rahatsızlıkta azalma, sağlık ve olumlu duygu sonuçlarında iyileşme bulundu.

Stres ve rahatsızlık: g = −0,60 (%95 GA −0,97 ile −0,23)

Buxton RT, Pearson AL, Allou C, Fristrup K, Wittemyer G. A synthesis of health benefits of natural sounds and their distribution in national parks. Proc Natl Acad Sci U S A. 2021;118(14):e2013097118. doi:10.1073/pnas.2013097118 PMID 33753555 Kaynağa git

Zhu ve ark. 2024 · Meta-analiz · 15 çalışma · 1.285 kişi

Canlı ya da kayıtlı doğal ses dinlemeyi inceleyen 15 çalışmanın (1285 katılımcı) meta-analizi: kaygı ölçülerinde, kalp hızında, kan basıncında ve solunum hızında azalma; bilişsel toparlanmada tutarlı sonuç yok. Çalışmalar arasında belirgin farklılık vardı.

Zhu R, Yuan L, Pan Y, Wang Y, Xiu D, Liu W. Effects of natural sound exposure on health recovery: A systematic review and meta-analysis. Sci Total Environ. 2024;921:171052. doi:10.1016/j.scitotenv.2024.171052 PMID 38373459 Kaynağa git

Fan ve Baharum 2024 · Meta-analiz

Doğal sesleri sessiz ortamla karşılaştıran meta-analiz: kalp hızı, kan basıncı ve solunum hızında doğal sesler lehine fark; algılanan stres, ortalama arter basıncı ve oksijen doygunluğunda fark yok. Yazarlar kanıtın biraz tutarsız olduğunu belirtiyor.

Fan L, Baharum MR. The effect of exposure to natural sounds on stress reduction: a systematic review and meta-analysis. Stress. 2024;27(1):2402519. doi:10.1080/10253890.2024.2402519 PMID 39285764 Kaynağa git

Ghai ve ark. 2026 · Meta-analiz · 73 çalışma · 5.201 kişi

Yoga nidrayı inceleyen 73 çalışmanın (5201 katılımcı) meta-analizi stres ve kaygıda orta-büyük etkiler buldu. Yazarlar yöntem kalitesinin düşük, uygulama biçimlerinin çok farklı olduğunu ve etkilerin muhtemelen şişkin olduğunu yazıyor.

Stres: g = −0,80 (etkin karşılaştırma), −1,70 (karşılaştırmasız)

İlk çevrimiçi yayın 2025.

Ghai S, Odyniec P, Ghai I. Effects of Yoga Nidra on Stress, Anxiety, and Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis. Ann N Y Acad Sci. 2026;1556(1):e70149. doi:10.1111/nyas.70149 PMID 41327816 Kaynağa git

Nigg ve ark. 2024 · Meta-analiz · 13 çalışma

DEHB tanılı ya da dikkat güçlüğü belirtileri yüksek çocuk ve genç yetişkinlerde (13 çalışma, 335 kişi) beyaz ve pembe gürültü laboratuvar dikkat görevlerinde küçük bir yarar sağladı. Bu belirtileri olmayan karşılaştırma gruplarında (11 çalışma) etki küçük ve olumsuzdu. Kahverengi gürültü çalışması bulunamadı.

Dikkat güçlüğü olanlarda g = 0,249; olmayanlarda g = −0,212

İlk çevrimiçi yayın 2024 Şubat. Uygun ses seviyesi bilinmiyor.

Nigg JT, Bruton A, Kozlowski MB, Johnstone JM, Karalunas SL. Systematic Review and Meta-Analysis: Do White Noise or Pink Noise Help With Task Performance in Youth With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder or With Elevated Attention Problems?. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2024;63(8):778-788. doi:10.1016/j.jaac.2023.12.014 PMID 38428577 Kaynağa git

Ang ve ark. 2025 · Meta-analiz · 11 çalışma · 341 kişi

Alzheimer hastalığı veya hafif bilişsel bozukluğu olan 50 yaş üstü 341 kişiyle yapılan 11 kontrollü çalışmanın meta-analizi: 40 Hz ışık ve ses uyarımı bilişsel işlevi ve günlük yaşam etkinliklerini anlamlı biçimde değiştirmedi; bazı beyin yapısı ölçümlerinde değişiklik görüldü. Kulak çınlaması uyarım gruplarında daha sık bildirildi (2 çalışma).

Bilişsel işlev SMD 0,16 (%95 GA −0,36 ile 0,68; anlamlı değil); kulak çınlaması risk farkı 0,16 (p = 0,01; 2 çalışma)

Ang S, Zhang X, Hong J, Xue K, Li J, Du X, et al. The safety and efficacy of gamma frequency auditory and visual stimulation in the treatment of alzheimer's disease: a systematic review and meta-analysis. Transl Psychiatry. 2025;15(1):523. doi:10.1038/s41398-025-03788-4 PMID 41381439 Kaynağa git

Bolland ve ark. 2026 · Sistematik derleme · 62 çalışma · 2.179 kişi

Yalnızca sesle yapılan gamma uyarımını sağlıklı ve bilişsel gerilemesi olan gruplarda inceleyen 62 çalışma (2179 kişi) derlendi. Bazı çalışmalar bilişte ve beyin ölçümlerinde olumlu değişiklik bildirdi; ancak hayvan deneylerindeki bulgular insanlarda tutarlı biçimde tekrarlanmadı, EEG yanıtları bilişsel etkiyi öngörmedi ve yöntemler çok farklıydı.

Birleşik etki yok (niteliksel sentez)

İlk çevrimiçi yayın 2025.

Bolland E, De Burca A, Wang SH, Khalil A, McLoughlin G. Efficacy of auditory gamma stimulation for cognitive decline: a systematic review of individual and group differences across cognitively impaired and healthy populations. NPJ Aging. 2026;12(1):8. doi:10.1038/s41514-025-00305-1 PMID 41350292 Kaynağa git

Chan ve ark. 2025 · Pilot çalışma · 5 kişi

Hafif Alzheimer hastalığı olan 5 kişi iki yıl boyunca her gün 1 saat 40 Hz ışık ve ses uyarımı aldı; yan etki bildirilmedi. Geç başlangıçlı 3 hastada bilişsel ölçümlerdeki gerileme, dış kayıtlardan seçilen karşılaştırma gruplarına göre daha yavaştı. Yazarlar bunu daha fazla araştırmayı destekleyen küçük bir pilot olarak tanımlıyor.

Chan D, de Weck G, Jackson BL, Suk HJ, Milman NP, Kitchener E, et al. Gamma sensory stimulation in mild Alzheimer's dementia: An open-label extension study. Alzheimers Dement. 2025;21(10):e70792. doi:10.1002/alz.70792 PMID 41137616 Kaynağa git

Cognito Therapeutics 2022 · Klinik çalışma kaydı · 673 kişi

Alzheimer hastalığında 12 ay boyunca günlük 60 dakikalık gamma duyusal uyarımı (kayda göre görsel ve işitsel; 40 Hz ayrıntısı şirket beyanı) sahte cihazla karşılaştıran randomize, dört taraflı kör çalışma. 673 kişiyle 22 Haziran 2026'da birincil, 17 Ağustos 2026'da tam olarak tamamlandı; kayıtta sonuç yok (son güncelleme 9 Eylül 2026) ve 3 Ekim 2026 itibarıyla sonuç yayımlanmadı.

Cognito Therapeutics. A Randomized, Double-blind, Sham-controlled Pivotal Study of Sensory Stimulation in Subjects With Alzheimer's Disease (HOPE Study). ClinicalTrials.gov; 2022. ClinicalTrials.gov NCT05637801 Kaynağa git

Leistiko ve ark. 2024 · Deney · 58 kişi

58 sağlıklı yetişkinde 40 Hz (gamma) binaural vurular, kontrol tonuna göre dikkat testi performansını (tepki süresi, hata, dikkat ağları) değiştirmedi; tek soruluk öz bildirimli kaygı ölçümüne de etkisi olmadı.

Dikkat ölçümlerinde ve öz bildirimli kaygıda kontrol tonuna göre anlamlı fark yok

İlk çevrimiçi yayın 2023. Sıralaması rastgele belirlenen, katılımcı içi çapraz tasarım.

Leistiko NM, Madanat L, Yeung WKA, Stone JM. Effects of gamma frequency binaural beats on attention and anxiety. Curr Psychol. 2024;43(6):5032-5039. doi:10.1007/s12144-023-04681-3 PMID 37359672 Kaynağa git

Melnichuk ve ark. 2025 · Deney · 80 kişi

16 farklı parametre koşulu denendi; 80 üniversite öğrencisi randomize edildi, 64'ü analiz edildi. Düşük (340 Hz) taşıyıcılı 40 Hz binaural vurular genel dikkat performansını artırdı, ancak zamanla azalan dikkati korumadı. EEG vuru frekansında bir yanıt gösterdi; bu yanıt parametrelere göre değişti ve beyaz gürültüyle maskelenince zayıfladı. Yazarlar bulgunun tekrarlanması gerektiğini belirtiyor.

340 Hz taşıyıcılı 40 Hz vuruda isabet oranı saf tona göre daha yüksek (p = 0,002); dikkatin zamanla azalmasına etki yok

Melnichuk A, Cooper RK, Hawk LW. A parametric investigation of binaural beats for brain entrainment and enhancing sustained attention. Sci Rep. 2025;15(1):4308. doi:10.1038/s41598-025-88517-z PMID 39910150 Kaynağa git

Hajós ve ark. 2024 · Randomize kontrollü deneme · 76 kişi

OVERTURE: hafif-orta Alzheimer hastalığı olan 76 kişide, ışık ve sesi birlikte veren bir cihazla günde 1 saat, 6 ay süren randomize, çift kör, sahte kontrollü deneme. Uygulama güvenli ve iyi tolere edildi. Birincil klinik ölçüde ve iki ikincil bilişsel ölçüde etkin ve sahte gruplar arasında istatistiksel ayrışma olmadı; bazı ikincil ölçüler nominal anlamlılık gösterdi.

Yazarların çoğu cihazı geliştiren şirketin çalışanı ve hisse opsiyonu sahibi. Deneme etkinliği değerlendirmek için istatistiksel güçle tasarlanmadı.

Hajós M, Boasso A, Hempel E, Shpokayte M, Konisky A, Seshagiri CV, Fomenko V, Kwan K, Nicodemus-Johnson J, Hendrix S, Vaughan B, Kern R, Megerian JT, Malchano Z. Safety, tolerability, and efficacy estimate of evoked gamma oscillation in mild to moderate Alzheimer's disease. Front Neurol. 2024;15:1343588. doi:10.3389/fneur.2024.1343588 PMID 38515445 Kaynağa git

Akimoto ve ark. 2018 · Pilot çalışma · 9 kişi

9 sağlıklı yetişkin farklı günlerde 528 Hz ve 440 Hz müzik dinledi. 528 Hz müzikten sonra tükürük kortizolü düştü, oksitosin arttı ve gerginlik-kaygı puanları azaldı; 440 Hz sonrasında tükürük ölçümlerinde anlamlı değişiklik olmadı.

PubMed'de dizinlenmiyor; randomizasyon ve körleme bildirilmemiş.

Akimoto K, Hu A, Yamaguchi T, Kobayashi H. Effect of 528 Hz Music on the Endocrine System and Autonomic Nervous System. Health (Irvine Calif). 2018;10(9):1159-1170. doi:10.4236/health.2018.109088 Kaynağa git

Bozok ve ark. 2026 · Randomize kontrollü deneme · 162 kişi

Sınav stresi altındaki 162 sağlıklı üniversite öğrencisi müziksiz, 528 Hz müzik veya 432 Hz müzik gruplarına ayrıldı. 528 Hz müzik tükürükteki BDNF ve CREB düzeylerini, 432 Hz müzik GRP78'i artırdı; Stroop dikkat testi performansı gruplar arasında farklı değildi.

528 Hz, kontrole göre: tükürük BDNF ve CREB daha yüksek (p < 0,05); 432 Hz grubunda GRP78 yükselmiş (p < 0,05); Stroop'ta gruplar arası fark yok

Bildirilen kayıt numarası ClinicalTrials.gov biçiminde değil; kayıt doğrulanamadı.

Bozok ÜG, Özcan GB, Bayraktar B, Özen D. Acute Music-Frequency Exposure Modulates Salivary Stress and Neurotrophic Markers in Young Adults: A Randomized Controlled Trial. Brain Behav. 2026;16(5):e71452. doi:10.1002/brb3.71452 PMID 42043979 Kaynağa git

Voss ve ark. 2009 · Deney · 6 kişi

Lucid rüya görmeye eğitilmiş 6 gönüllünün uyku laboratuvarındaki EEG kayıtlarında lucid rüya sırasında, özellikle alın bölgesinde, 40 Hz civarında daha yüksek gamma etkinliği görüldü. Yazarlar bunu lucid rüyanın uyanıklık ile REM uykusu arasında karma bir durum olduğuna dair ön kanıt olarak sunuyor.

Voss U, Holzmann R, Tuin I, Hobson JA. Lucid dreaming: a state of consciousness with features of both waking and non-lucid dreaming. Sleep. 2009;32(9):1191-1200. doi:10.1093/sleep/32.9.1191 PMID 19750924 Kaynağa git

Voss ve ark. 2014 · Deney

REM uykusu sırasında alın bölgesine düşük gamma bandında (25 ve 40 Hz) verilen zayıf elektrik akımı (tACS) rüyalarda öz farkındalığı artırdı; diğer frekanslar etkisizdi. Uyarım sesle değil elektrikle yapıldı.

Voss U, Holzmann R, Hobson A, Paulus W, Koppehele-Gossel J, Klimke A, et al. Induction of self awareness in dreams through frontal low current stimulation of gamma activity. Nat Neurosci. 2014;17(6):810-812. doi:10.1038/nn.3719 PMID 24816141 Kaynağa git

Blanchette-Carrière ve ark. 2020 · Deney

Elektriksel uyarımla (tACS) lucid rüya oluşturma denemesinde işaretle doğrulanmış lucid rüyalar uyarımla görüldü, ancak sahte uyarımla da görüldü. Yazarlar durumsal etkenlerin belirleyici olabileceğini belirtiyor.

Blanchette-Carrière C, Julien SH, Picard-Deland C, Bouchard M, Carrier J, Paquette T, et al. Attempted induction of signalled lucid dreaming by transcranial alternating current stimulation. Conscious Cogn. 2020;83:102957. doi:10.1016/j.concog.2020.102957 PMID 32534325 Kaynağa git

Stumbrys ve ark. 2012 · Sistematik derleme · 35 çalışma

Lucid rüya oluşturma tekniklerini (bilişsel teknikler, dış uyaranlar, ilaç) inceleyen 35 çalışmanın yöntem kalitesi görece düşüktü; hiçbir tekniğin lucid rüyayı güvenilir ve tutarlı biçimde oluşturduğu doğrulanmadı, bazıları umut verici görüldü.

Stumbrys T, Erlacher D, Schädlich M, Schredl M. Induction of lucid dreams: a systematic review of evidence. Conscious Cogn. 2012;21(3):1456-1475. doi:10.1016/j.concog.2012.07.003 PMID 22841958 Kaynağa git

Orozco Perez ve ark. 2020 · Deney · 16 kişi

16 kişilik EEG deneyinde hem binaural hem monaural vurular beyin sapında tonların frekanslarında, beyin kabuğunda vuru frekansında bir yanıt oluşturdu; binaural vuruların kabuktaki yanıtı monaural vurulardan zayıftı. Hiçbir uyarım ruh halini değiştirmedi.

Orozco Perez HD, Dumas G, Lehmann A. Binaural Beats through the Auditory Pathway: From Brainstem to Connectivity Patterns. eNeuro. 2020;7(2):ENEURO.0232-19.2020. doi:10.1523/ENEURO.0232-19.2020 PMID 32066611 Kaynağa git

Akkurt ve Ekici 2026 · Randomize kontrollü deneme · 90 kişi

Türkiye'de gömülü alt yirmi yaş dişi ameliyatı olan 90 hastada ne binaural vurular ne de izokronik tonlar, ses dinletilmeyen gruba göre kaygıyı azalttı; yalnızca birkaç fizyolojik ölçümde tekil farklar görüldü. Sesli uyarım alan hastaların %78,3'ü gelecekte de sesli uyarımı tercih edeceğini söyledi.

Ameliyat öncesi ve sonrası kaygı puanlarında gruplar arasında anlamlı fark yok

Baskıya hazırlanıyor; cilt ve sayfa henüz yok.

Akkurt O, Ekici Ö. Effect of binaural beats and isochronic tones on anxiety during impacted mandibular third molar surgery: a randomized controlled trial. Int J Oral Maxillofac Surg. 2026. doi:10.1016/j.ijom.2026.07.006 PMID 42471303 Kaynağa git

Chaieb ve ark. 2022 · Deney

Zihin gezinmesi eğilimi yüksek katılımcılarda monaural teta vurusu sırasında zihin gezinmesi sinüs tonuna göre anlamlı biçimde azaldı; sessizliğe göre azalma yalnız daha sıkı ölçütlerle seçilen bir alt grupta görüldü. Yazarlar ana hipotezin kısmen doğrulandığını yazıyor.

Chaieb L, Krakau S, Reber TP, Fell J. Modulation of Mind Wandering Using Monaural Beat Stimulation in Subjects With High Trait-Level Mind Wandering. Front Psychol. 2022;13:815442. doi:10.3389/fpsyg.2022.815442 PMID 35769725 Kaynağa git

Orozco Perez ve ark. 2020 · Deney · 16 kişi

16 kişilik EEG deneyinde hem binaural hem monaural vurular beyin sapında tonların frekanslarında, beyin kabuğunda vuru frekansında bir yanıt oluşturdu; binaural vuruların kabuktaki yanıtı monaural vurulardan zayıftı. Hiçbir uyarım ruh halini değiştirmedi.

Orozco Perez HD, Dumas G, Lehmann A. Binaural Beats through the Auditory Pathway: From Brainstem to Connectivity Patterns. eNeuro. 2020;7(2):ENEURO.0232-19.2020. doi:10.1523/ENEURO.0232-19.2020 PMID 32066611 Kaynağa git

Akkurt ve Ekici 2026 · Randomize kontrollü deneme · 90 kişi

Türkiye'de gömülü alt yirmi yaş dişi ameliyatı olan 90 hastada ne binaural vurular ne de izokronik tonlar, ses dinletilmeyen gruba göre kaygıyı azalttı; yalnızca birkaç fizyolojik ölçümde tekil farklar görüldü. Sesli uyarım alan hastaların %78,3'ü gelecekte de sesli uyarımı tercih edeceğini söyledi.

Ameliyat öncesi ve sonrası kaygı puanlarında gruplar arasında anlamlı fark yok

Baskıya hazırlanıyor; cilt ve sayfa henüz yok.

Akkurt O, Ekici Ö. Effect of binaural beats and isochronic tones on anxiety during impacted mandibular third molar surgery: a randomized controlled trial. Int J Oral Maxillofac Surg. 2026. doi:10.1016/j.ijom.2026.07.006 PMID 42471303 Kaynağa git

Shumov ve ark. 2023 · Deney · 221 kişi

221 kişi kendi telefonundaki bir uygulamayla evde, aynı perdede üç tür tekdüze ses dinleyerek uykuya daldı: binaural vuru, monaural vuru ve vurusuz ses. Uykuya dalma süresi üç koşulda anlamlı biçimde farklı değildi (p = 0,21).

Makale Rusça; değerlendirme İngilizce özete dayanır.

Shumov DE, Sveshnikov DS, Bakaeva ZV, Dorokhov VB. Monotonous sound stimuli embedded with either binaural or monaural beats have the same effect on sleep latency: study on a large subject group. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2023;123(4):109-113. doi:10.17116/jnevro2023123041109 PMID 37084374 Kaynağa git

Stanhope ve Weinstein 2020 · Sistematik derleme · 4 çalışma

Şan kâsesinin sağlık etkilerini inceleyen sistematik derleme yalnız 4 hakemli çalışma buldu; ikisi düşük düzey tasarımdı. Duygu durumu ve bazı fizyolojik ölçülerde iyileşme bildirildi; yazarlar az sayıda çalışma ve yanlılık riski nedeniyle kâse uygulamalarını şimdilik önermiyor.

Stanhope J, Weinstein P. The human health effects of singing bowls: A systematic review. Complement Ther Med. 2020;51:102412. doi:10.1016/j.ctim.2020.102412 PMID 32507429 Kaynağa git

Aparicio-Terrés ve ark. 2025 · Derleme

Davul ve ritmik seslerle oluşan olağan dışı bilinç hâllerine dair davranışsal, bilişsel ve sinirsel bulguları özetleyen anlatı derlemesi. Bulgular bu seslerin emilim ve gevşeme hâlini kolaylaştırdığı görüşüyle uyumlu; sinirsel bulgular yöntem farkları nedeniyle çeşitli. Yazarların önerdiği mekanizma bir varsayımdır.

Aparicio-Terrés R, López-Mochales S, Díaz-Andreu M, Escera C. The neurobiology of altered states of consciousness induced by drumming and other rhythmic sound patterns. Ann N Y Acad Sci. 2025;1550(1):55-70. doi:10.1111/nyas.15403 PMID 40668575 Kaynağa git

Hove ve ark. 2016 · Deney · 15 kişi

Deneyimli 15 şamanik uygulayıcı fMRI taramasında ritmik davul dinlerken trans hâline girdi ya da girmedi. Trans sırasında içe dönük düşünceyle ilişkili ağ ile denetim ağları birlikte daha etkin, işitsel yollar ise daha az bağlantılı bulundu.

İlk çevrimiçi yayın 2015. Katılımcılar deneyimli uygulayıcılardı; genel dinleyiciye genellenemez.

Hove MJ, Stelzer J, Nierhaus T, Thiel SD, Gundlach C, Margulies DS, Van Dijk KR, Turner R, Keller PE, Merker B. Brain Network Reconfiguration and Perceptual Decoupling During an Absorptive State of Consciousness. Cereb Cortex. 2016;26(7):3116-3124. doi:10.1093/cercor/bhv137 PMID 26108612 Kaynağa git

Poerio ve ark. 2018 · Deney

Biri büyük çevrimiçi, biri laboratuvar olan iki çalışmada ASMR videoları yalnız ASMR yaşayan kişilerde hoş duyguyu artırdı. Laboratuvar çalışmasında ASMR, kalp hızında azalma ve deri iletkenliğinde artışla birlikteydi.

Poerio GL, Blakey E, Hostler TJ, Veltri T. More than a feeling: Autonomous sensory meridian response (ASMR) is characterized by reliable changes in affect and physiology. PLoS One. 2018;13(6):e0196645. doi:10.1371/journal.pone.0196645 PMID 29924796 Kaynağa git

Hozaki ve ark. 2025 · Deney

İki deneyde görsel-işitsel ASMR videoları yalnız işitsel olanlardan daha güçlü karıncalanma uyandırdı. ASMR ve doğa videoları dinlenmeye göre nabzı düşürdü; düşüş ASMR videolarında daha büyüktü.

Hozaki D, Ezaki T, Poerio GL, Kondo HM. More relaxing than nature? The impact of ASMR content on psychological and physiological measures of parasympathetic activity. Neurosci Conscious. 2025;2025(1):niaf012. doi:10.1093/nc/niaf012 PMID 40342555 Kaynağa git

Wunderlin ve ark. 2021 · Meta-analiz · 10 çalışma · 177 kişi

Yavaş dalga uykusunda dalgalara zamanlanan kısa akustik uyarımın gece boyu epizodik bellek pekişmesine etkisini inceleyen 10 çalışmanın (177 katılımcı) meta-analizi: birleşik etki küçük ve anlamlılık sınırında; faz kilitli uyarım alt gruplarında anlamlı. Yazarlar ticari cihazları önermek için kanıtın yetersiz olduğunu yazıyor.

g = 0,25 (p = 0,07)

Wunderlin M, Züst MA, Hertenstein E, Fehér KD, Schneider CL, Klöppel S, Nissen C. Modulating overnight memory consolidation by acoustic stimulation during slow-wave sleep: a systematic review and meta-analysis. Sleep. 2021;44(7):zsaa296. doi:10.1093/sleep/zsaa296 PMID 33406249 Kaynağa git

Vickrey ve Lerner 2023 · Deney · 72 kişi

72 katılımcıda uyku sırasında sürekli (açık döngü) pembe gürültü, sessiz uykuya göre içgörü kazanımını artırmadı; sonuçlar uyanık gruba daha yakındı. Pembe gürültü uykuya dalıştan hemen sonraki ilk hafif uyku (N1) süresini kısalttı.

Vickrey B, Lerner I. Overnight exposure to pink noise could jeopardize sleep-dependent insight and pattern detection. Front Hum Neurosci. 2023;17:1302836. doi:10.3389/fnhum.2023.1302836 PMID 38107593 Kaynağa git

Horowitz ve Puleo 1999 · Kitap (hakemli değil)

Modern 'Solfeggio frekansları' yorumunu yayan kitaplardan biri. Hakemli bir bilimsel çalışma değildir; bu yorumun nereden geldiğini göstermek için anılır.

Horowitz LG, Puleo J. Healing Codes for the Biological Apocalypse. Tetrahedron Publishing Group; 1999. ISBN 0923550399 Kaynağa git

Price 2016 · Derleme

Yıldırımlar, Dünya yüzeyi ile iyonosfer arasındaki boşlukta yaklaşık 8, 14 ve 20 Hz'de küresel elektromanyetik rezonansları (Schumann rezonansları) uyarır. Derleme bu olgunun tarihini, kuramını ve yıldırım araştırmalarındaki kullanımını anlatır.

Price C. ELF Electromagnetic Waves from Lightning: The Schumann Resonances. Atmosphere (Basel). 2016;7(9):116. doi:10.3390/atmos7090116 Kaynağa git

Cousto 1987 · Kitap (hakemli değil)

Gezegen yörüngeleri, Dünya'nın dönüşü ve Ay evreleri gibi periyodik olayların frekanslarını oktav katlarıyla duyulabilir aralığa taşıyarak tonlar hesaplar ("kozmik oktav"). Hakemli bir bilimsel çalışma değildir; çakra tonu setinin nereden geldiğini göstermek için anılır.

İngilizce çeviri (Almanca aslından); Open Library kaydı: LifeRhythm, Mendocino, 1987, 121 sayfa.

Cousto H. The Cosmic Octave: Origin of Harmony; Planets, Tones, Colors; the Power of Inherent Vibrations. LifeRhythm; 1987. ISBN 0940795043 Kaynağa git

Cousto 2009 · Kurum sayfası

Yedi çakraya şu tonları atar: 1. kök 194,18 Hz (Dünya günü), 2. sakral 210,42 Hz (sinodik Ay), 3. solar pleksus 126,22 Hz (Güneş tonu), 4. kalp 136,10 Hz (Dünya yılı), 5. boğaz 141,27 Hz (Merkür), 6. alın (üçüncü göz) 221,23 Hz (Venüs), 7. taç 172,06 Hz (Platonik yıl). Güneş tonu dışındaki tonlar ilgili periyodun oktav katlarıdır (ör. 194,18 Hz, bir günün 24. oktavı); Güneş tonu, Güneş'in çevresinde varsayımsal bir yörüngenin frekansından 8 oktav aşağıda hesaplanır.

Planetware'in diyapazon kitapçığı (CC BY-NC-ND 4.0). Kitapçıktaki etki ve tıbbi kullanım anlatımları üründe kullanılmaz. Dünya günü, sinodik Ay, Dünya yılı, Platonik yıl, Merkür ve Venüs tonları (Güneş tonu dışındakiler) yörünge sürelerinden yeniden hesaplanarak doğrulandı (ör. 2²⁴ / 86 400 sn = 194,18 Hz).

Cousto H. The Cosmic Octave Tuning Forks. Planetware; 2009. Kaynağa git

Blanke ve Arzy 2005 · Derleme

Nöroloji, bilişsel sinirbilim ve beyin görüntüleme bulgularını derleyen makale, beden dışı deneyimleri beynin temporo-parietal bileşkesinde bedene ait duyusal bilgilerin birleştirilememesiyle ilişkilendirir.

Blanke O, Arzy S. The out-of-body experience: disturbed self-processing at the temporo-parietal junction. Neuroscientist. 2005;11(1):16-24. doi:10.1177/1073858404270885 PMID 15632275 Kaynağa git

Çoban 2012 · Derleme

Psikiyatri uzmanı ve klasik Türk müziği icracısı yazar, makam ile beden arasındaki etkileşimin Fârâbî'yle başladığının rivayet edildiğini, Şuûrî Hasan Efendi ve Gevrekzâde Hasan Efendi gibi Osmanlı hekimlerinin makamların duygular üzerindeki etkilerini yazdığını aktarır. Ona göre bu bilgiler tarihî bilgi olmaktan öteye geçmemiştir; geçerlilik ve güvenilirliklerini gösteren araştırma olmadığından bugün klinik değerleri yoktur.

Hakemli araştırma değil, dergi yazısıdır (İlkbahar 2012). Yazı müzikle ilgili burada kullanılmayan başka görüşler de içerir; yalnız makam geleneğinin tarihî niteliğine dair bölüme (s. 69) dayanılır.

Çoban A. Hoş sedanın gücü: Müzikoterapi. SD dergisi. 2012(22):68-71. Kaynağa git

Kıranlar ve Koçak 2017 · Derleme

Trakya Üniversitesi tıp dergisinin logosundaki II. Bayezid Darüşşifası siluetini anlatan kısa not. Darüşşifanın, dönemin geleneksel tıp uygulamaları yanında müzik ve uğraşı gibi "deneysel uygulamalar" sunduğunu; yapının 1997'den beri tıp ve sağlık müzesi olarak geçmişi sergilediğini aktarır.

Hakemli araştırma değil, kısa nottur; belirli makam ya da saat eşlemesi vermez.

Kıranlar Ö, Koçak Z. A Short Note About the Reconsideration of the Image of Bayezid II Darüşşifa. Balkan Med J. 2017;34(3):187. doi:10.4274/balkanmedj.2017.3.0001 PMID 28559219 Kaynağa git

Özkan 2003 · Kurum sayfası

Makam maddesi: Safiyyüddin Urmevî'nin Kitâbü'l-Edvâr'ında on iki devir (uşşak, nevâ, bûselik, rast, ırak, ısfahan, zîrefkend, büzürg, zengûle, râhevî, hüseynî, hicazî) açıklanır; bu ses sisteminde on iki devir on iki burca, dört şube dört unsura karşılık gösterilmiştir.

Sayfada baskı tarihi 2003 yazıyor.

Özkan İH. Makam. TDV İslâm Ansiklopedisi; 2003. Kaynağa git